YAPAY ZEKÂ ÇAĞINA GİRİŞ: DOĞRU SORU SORAN, DOĞRU CEVABI ALIYOR

Yapay zekâ artık sadece mühendislerin ya da teknoloji şirketlerinin konusu değil. Öğrenciler, öğretmenler, gazeteciler, esnaf, ev hanımları, içerik üreticileri… Herkesin cebinde bir “dijital asistan” var. Ancak uzmanlara göre bu asistanı etkili kullanmanın sırrı tek bir noktada düğümleniyor: Doğru komut vermek.

Bu komutlara “prompt” deniyor. Yani yapay zekâya verdiğimiz talimatlar… Tıpkı bir insana iş tarif eder gibi. Ancak birçok yeni kullanıcı, yapay zekâdan beklediğini alamadığını söylüyor: “Yanlış anladı.” “İstediğim gibi yazmadı.” “Çok yüzeysel oldu.” Oysa sorun çoğu zaman yapay zekâda değil, kullanıcının ne istediğini net anlatamamasında. İşte bu yüzden uzmanlar, yeni başlayanlar için bir Prompt Şablonu öneriyor. YAPAY ZEKÂYA NASIL KONUŞMALIYIZ? Uzmanlara göre yapay zekâya soru sormak, bir insana görev vermeye benziyor. “Bir yazı yaz” demek ile “Gençlere hitap eden, umut veren bir köşe yazısı yaz” demek arasında dağlar kadar fark var. Bu farkı ortaya koyan 5 temel başlık var: AMAÇ: NE İSTEDİĞİNİ BİLMEK İlk soru şu: Ne üretmek istiyorsun? Bir haber mi? Bir şiir mi? Bir sunum mu? Bir sosyal medya metni mi? Bir ders anlatımı mı? Örneğin: ❌ “Ramazan hakkında yaz” ✅ “Ramazan’ın gençler üzerindeki psikolojik etkisini anlatan kısa bir köşe yazısı yaz” Amaç net olmazsa, cevap da net olmaz. KONU VE DETAY: YAPAY ZEKÂYA YOL HARİTASI ÇİZMEK Yapay zekâ çok şey biliyor ama senin neyi önemsediğini bilmez. Bu yüzden şunları söylemek gerekir: Hangi açıdan ele alsın? Hangi bilgileri öne çıkarsın? Neleri dışarıda bıraksın? Örneğin: ❌ “Deprem hakkında yaz” ✅ “Depremin çocuklar üzerindeki psikolojik etkisini, bilimsel ama sade bir dille anlat” Detay verdikçe sonuç güzelleşir. HEDEF KİTLE: KİM İÇİN YAZIYORUZ? En sık yapılan hata: Herkese hitap eden metin istemek. Oysa her metnin bir muhatabı vardır. Öğrenciler mi? Öğretmenler mi? Gençler mi? Anne babalar mı? Akademisyenler mi? Aynı konu, farklı kitlelere farklı anlatılır. Örnek: ❌ “Stres nedir anlat” ✅ “Üniversite öğrencileri için sınav stresi nedir, nasıl baş edilir anlat” Bu cümle yapay zekânın üslubunu otomatik değiştirir. STİL VE TON: NASIL ANLATSIN? Bu aşama işin ruhudur. Metin: Resmi mi olsun? Samimi mi? Motive edici mi? Akademik mi? Dini mi? Hikâyeli mi? Örnek: ❌ “Oruç anlat” ✅ “Gençlere hitap eden, motive edici, sade bir dille orucun anlamını anlat” Bir kelime, metnin havasını değiştirir. ÖZEL İSTEKLER: SINIR ÇİZMEK Burası ince ayar bölümüdür. Şunlar söylenebilir: “Madde madde olsun” “En fazla 500 kelime olsun” “Ayet ve hadis ekle” “Teknik terim kullanma” “Hikâye ile başla” Örnek: “Metni 3 paragraf yap, örnekler ver, dini kavramları sadeleştir.” PROMPT ŞABLONU NASIL KULLANILIR? Uzmanlar şu örnek şablonu öneriyor: Amaç: Ne üretilecek? Konu & Detay: Hangi açıdan ele alınacak? Hedef Kitle: Kim için? Stil & Ton: Nasıl anlatılacak? Özel İstek: Format, uzunluk, yasaklar Örnek Tam Prompt: “Gençlere hitap eden, umut veren bir köşe yazısı yaz. Konu: Yapay zekânın eğitimde kullanımı. Teknik terim kullanma. 500 kelimeyi geçme.” Bu tür bir komut, yapay zekâdan alınan sonucu gözle görülür şekilde iyileştiriyor. YAPAY ZEKÂ HER ŞEYİ BİLİR Mİ? Uzmanlar uyarıyor: Yapay zekâ: ✔ Bilgi toplar ✔ Metin üretir ✔ Fikir verir ❌ Ahlak belirlemez ❌ Niyet taşımaz ❌ Sorumluluk almaz Bu yüzden yapay zekâ: Bir araçtır. Kalem gibidir. Onu nasıl tutarsan öyle yazar. EĞİTİMLER NEDEN ÖNEMLİ? Son dönemde belediyeler, üniversiteler ve STK’lar yapay zekâ eğitimleri düzenliyor. Amaç: İnsanların korkmasını değil, anlamasını sağlamak Bilinçsiz kullanımın önüne geçmek Üreten kullanıcı yetiştirmek Bir eğitmenin ifadesi dikkat çekici: “Yapay zekâyı kullanmayı değil, ona ne soracağımızı öğretiyoruz.” MESELE TEKNOLOJİ DEĞİL, İLETİŞİM Bugün yapay zekâ ile kurulan ilişki, insanın kendisiyle kurduğu ilişkiyi de gösteriyor: Ne istediğini bilen kazanıyor. Ne sorduğunu bilmeyen kayboluyor. Belki de mesele şudur: Artık sadece konuşmayı değil, soru sormayı da öğrenmek zorundayız.