Bir kurumun gerçekten kurumsallaşıp kurumsallaşmadığını anlamak için sadece organizasyon şemasına, prosedürlerine veya teknolojik altyapısına bakmak yetmez. Asıl soru şudur:
Kurumun aklı nerede?
Kurumsallaşma, iyi insanların iyi işler yapmasından daha fazlasıdır. Kişilerin yaptığı işleri, kişilerden bağımsız çalışan bir sisteme dönüştürebilmektir.
Bugün kurumların önündeki yeni ve sessiz tehlikelerden biri ise Gölge Yapay Zekâdır. Çalışanların kurum yönetiminin veya bilgi işlem biriminin bilgisi ve onayı olmadan kendi yapay zekâ araçlarını iş süreçlerinde kullanmasıdır.
İlk bakışta bu durum verimlilik gibi görünür. Çalışan raporunu hızlandırır, metnini düzenler, sunumunu hazırlar. Fakat kritik soru şudur:
Bu hız kuruma mı ait, çalışana mı?
Çünkü çalışan yapay zekâyı kendi hesabıyla, kendi yöntemleriyle ve kendi geliştirdiği komutlarla kullanıyor; bu bilgi kurumun sistemine aktarılmıyorsa, kurumsal kapasite yerine kişisel kapasite büyüyor demektir.
KURUMSAL HAFIZA ÇALIŞANIN CEBİNDE OLAMAZ
Yıllarca aynı dükkânı işleten bir esnaf düşünün. Müşterilerini, ürünlerini ve işleyişi ezbere bilir. O kişi ayrıldığında bütün düzen bozuluyorsa, sistem kişiye bağımlıdır.
Kurumsallaşma tam da bu bağımlılığı ortadan kaldırır. Bilgiyi kişiden alır, sisteme taşır; tecrübeyi kişisel hafızadan çıkarıp kurumsal hafızaya dönüştürür.
Gölge yapay zekâ ise yeni bir “kişiye bağımlılık” oluşturabilir. Çalışanın kullandığı özel komutlar, yöntemler ve çalışma biçimleri kurumda kayıtlı değilse çalışan ayrıldığında sadece insan kaynağı değil, onun oluşturduğu dijital çalışma kültürü de kaybedilebilir.
ASIL TEHLİKE SADECE VERİ SIZINTISI DEĞİL
Gölge yapay zekânın riski yalnızca verilerin dışarı çıkması değildir.
Aynı işi yapan çalışanlar farklı yapay zekâ araçları ve farklı yöntemler kullanmaya başladığında kurumun ortak çalışma standartları zayıflar. Birinin raporu başka, diğerinin raporu başka olur. Bir çalışan yapay zekâ çıktısını kontrol ederken diğeri doğrudan kullanabilir.
Böylece aynı kurum içerisinde farklı doğruluk ve kalite standartları oluşur. Oysa kurumsallaşmanın temelinde ortak standart, ortak dil ve ortak sorumluluk vardır.
Elbette veri güvenliği de kritik bir konudur. Müşteri bilgileri, finansal tablolar, sözleşmeler, stratejik planlar veya henüz açıklanmamış bilgiler farkında olmadan yapay zekâ araçlarına aktarılabilir.
ÇÖZÜM YASAKLAMAK DEĞİL, YÖNETMEKTİR
“Yapay zekâ kullanmak yasaktır” demek kolaydır. Ancak yasak, kullanımı ortadan kaldırmayabilir; sadece görünmez hale getirebilir. Gölge yapay zekâ da tam burada büyür.
Doğru yaklaşım yasaklamak değil, yönetmektir.
Kurumlar;
- Açık bir Kurumsal Yapay Zekâ Politikası oluşturmalı,
- Hangi verilerin kullanılabileceğini ve hangilerinin kullanılamayacağını belirlemeli,
- Güvenli ve kuruma ait yapay zekâ altyapıları sunmalı,
- Çalışanların başarılı yapay zekâ kullanım yöntemlerini kurumsal hafızaya aktarmalı,
- Yapay zekâ çıktılarında “Yapay zekâ üretir, insan doğrular” ilkesini benimsemeli,
- Çalışanlara yapay zekâ okuryazarlığı eğitimi vermelidir.
Böylece “Ben yapay zekâyı iyi kullanıyorum” anlayışından, “Biz kurum olarak yapay zekâyı iyi kullanıyoruz” anlayışına geçilebilir.
GERÇEK KURUMSALLIK TEKNOLOJİYİ YÖNETMEKTİR
Bir yapay zekâ aboneliği almak, yazılım satın almak veya dijital arşiv oluşturmak tek başına kurumsallaşmak değildir.
Kurumsallaşma; teknolojiyi kurumun ortak aklına, değerlerine, süreçlerine ve sorumluluk sistemine bağlamaktır.
Önümüzde iki yol var:
Birincisi; herkesin kendi yapay zekâsını, kendi yöntemini ve kendi veri anlayışını kullandığı gölge kurum.
İkincisi; yapay zekânın politika, güvenlik, eğitim, süreç yönetimi ve ortak hafıza içerisinde kullanıldığı akıllı kurum.
Tercih bizim.
Çünkü geleceğin güçlü kurumları sadece yapay zekâ kullanan kurumlar olmayacak.
Yapay zekâyı yönetebilen kurumlar olacak.
Asıl mesele teknolojiye sahip olmak değil; teknolojiyi kurumun ortak aklına dönüştürebilmektir.