Tarihin babası Herodot’un meşhur ifadesiyle "Mısır, Nil’in bir hediyesidir." Ancak bu hediye, sadece coğrafi bir tesadüf ya da basit bir hidrolik döngüyle açıklanamayacak kadar derin bir dengeyi bağrında taşır. İnsanlık medeniyetinin beşiği sayılan bu nehir, binlerce yıl boyunca sadece toprakları değil, zihinleri ve ruhları da beslemiştir.  Bediüzzaman Said Nursi’nin Asa-yı Musa eserinde dile getirdiği şu ifadeler, nehrin maddi varlığının ötesindeki o muazzam intizamı ve metafizik derinliği çarpıcı bir şekilde özetler: ​"Mısır'ın kumistanını bir cennete çeviren Nil-i Mübarek; cenub tarafından, "Cebel-i Kamer" denilen bir dağdan mütemadiyen küçük bir deniz gibi tükenmeden akıyor. Altı aydaki sarfiyatı dağ şeklinde toplansa ve buzlansa, o dağdan daha büyük olur. Halbuki o dağdan ona ayrılan yer mahzen, altı kısmından bir kısım olmaz. Vâridatı ise; o mıntıka-i harrede pek az gelen ve susamış toprak çabuk yuttuğu için mahzene az giden yağmur, elbette o muvazene-i vasiayı muhafaza edemediğinden, o Nil-i Mübarek âdet-i arziye fevkinde bir gaybî cennetten çıkıyor diye rivayeti, gayet manidar ve güzel bir hakikatı ifade ediyor." ​Nil Nehri yaklaşık 6.650 km uzunluğu ile dünyanın en uzun damarıdır. Ancak bu damarın içinden akan suyun miktarı ile kaynağı arasındaki matematiksel oran, basit bir sebep-sonuç ilişkisini zorlayan bir tablo sunar. Metinde ifade edilen "sarfiyatın mahzenden büyük olması" meselesi, aslında bir "açık sistem" mucizesine işaret eder. Kavurucu sıcakların hüküm sürdüğü, buharlaşmanın zirve yaptığı ve toprağın her damlaya hasret olduğu bir coğrafyada, Nil’in eksilmeden, aksine taşarak akması; ekolojik bir dengeden ziyade, bir "ihsan-ı ilahi" olarak okunmayı hak eder. ​Cebel-i Kamer (Ay Dağları) olarak anılan kaynaktan dökülen suyun hacmi, fiziksel depo kapasitesinin çok ötesindedir. Eğer tabiatın kendi sağır kanunları içinde kalsaydı, Nil’in çoktan kurumuş bir vadi yatağına dönüşmesi gerekirdi. Fakat o, "mütemadiyen küçük bir deniz gibi" akmaya devam ederek, kumistanı cennete çevirir. Burada vurgulanan "vâridat" ve "sarfiyat" arasındaki uçurum, bizi rasyonalitenin bittiği, hayret makamının başladığı noktaya götürür. ​ ​Nil, sadece fiziksel bir sulama kanalı değildir; o, kaosun ortasındaki nizamın, kuraklığın kalbindeki rahmetin sembolüdür. Kadim rivayetlerin Nil'i "cennetten çıkan bir nehir" olarak tanımlaması, sadece mitolojik bir tasvir değil, yukarıda bahsettiğimiz o muazzam dengenin (muvazene-i vasia) kalbe verdiği bir huzurun ifadesidir. Gözle görülen sebeplerin (yağmur miktarı ve mahzen kapasitesi) sonucu açıklamaya yetmediği yerde, "gaybî" bir elin müdahalesi akıl sahipleri için aşikar hale gelir. ​ ​Bugün bizler, modern mühendislik verileriyle debi ölçümleri yapsak da, Nil’in hikmeti hala o eski ve derin hakikatte saklıdır: Hayat, sadece hidrojen ve oksijenin birleşimi değildir; hayat, bir iradenin tecellisidir. Mısır’ın yakıcı kumları arasında gümüş bir şerit gibi uzanan Nil, bize her damlasıyla şunu fısıldar: Gerçek kaynak, dağların mahzeni değil, rahmetin tükenmez hazinesidir. ​Bu akış durmadığı sürece, insanlık hem toprağın hem de ruhun susuzluğunu dindirmeye devam edecektir. Çünkü Nil, yeryüzünün bir parçası olduğu kadar, ötelere açılan bir maneviyat penceresidir.